Zakaz działań odwetowych wobec sygnalisty

Choć krajowe przepisy o ochronie sygnalistów są wciąż w fazie projektowej, to katalog działań odwetowych zakazanych wobec osoby zgłaszającej naruszenie prawa nie zmieni się, gdyż ma charakter przykładowy. Podobnie, jak to, że ochronie podlegają nie tylko sygnaliści, ale również osoby pomagające w dokonaniu zgłoszenia i powiązane ze zgłaszającym.

Krajowe przepisy

Projekt ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenie prawa wdraża przepisy dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady 2019/1937/UE, nazywanej dyrektywą o ochronie sygnalistów. Polska miała czas na jej implementację do 17 grudnia 2021r. Bez krajowych przepisów sama dyrektywa nie nakłada jednak na sektor prywatny obowiązków z niej wynikających, a kluczowe dla przedsiębiorców przy wdrażaniu procedur związanych z ochroną sygnalistów będą przepisy krajowe. Ich celem jest z jednej strony wprowadzenie mechanizmów ułatwiających i zachęcających do dokonywanie zgłoszenia naruszenia prawa przez osoby działające w interesie publicznym, a z drugiej strony zapewnienie takim osobom ochronny prawnej przed możliwymi działaniami odwetowymi za dokonanie zgłoszenia.

Działania odwetowe

Działania lub zaniechania mające w kontekście związanym z pracą, spowodowane zgłoszeniem naruszenia prawa, które wyrządzą(lub mogą wyrządzić) szkodę sygnalistów to tzw. działania odwetowe. Wymienione są one w art. 19 dyrektyw 2019/1937/ UE i mają zastosowanie do zatrudnienia na podstawie stosunku pracy, które charakteryzuje się brakiem równorzędności jego stron. Mowa o tym w motywie 36 dyrektywy, który wskazuje, że sygnaliści wymagają szczególnej ochrony prawnej i należy zapewnić im taką ochronę ze względu na ich wrażliwą sytuację ekonomiczną względem osoby, od której zależy ich sytuacja zawodowa. W związku z tym w projekcie ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenie prawa wprost określono, że wobec zgłaszającego naruszenia prawa nie mogą być podejmowane działania odwetowe. W odniesieniu do zatrudnienia na podstawie stosunku pracy zgłaszający nie może być niekorzystnie traktowany z powodu dokonania zgłoszenia lub ujawnienia publicznego. W projekcie ustawy za niekorzystne traktowanie uznaje się:

– odmowę nawiązania stosunku pracy,

– wypowiedzenie lub rozwiązanie bez wypowiedzenia stosunku pracy

– niezwarcie umowy o pracę na czas określony po rozwiązaniu umowy o pracę na okres próbny, niezwarcie kolejnej umowy o pracę na czas określony lub niezwarcie umowy o pracę na czas nieokreślony, po rozwiązaniu umowy o pracę na czas określony – w sytuacji gdy pracownik miał uzasadnione oczekiwanie, że zostanie z nim zawarta umowa,

– obniżenie wynagrodzenia za pracę,

– wstrzymanie awansu albo pominięcie przy awansowaniu,

– pominięcie przy przyznawaniu innych niż wynagrodzenie świadczeń związanych z pracą,

– przeniesienie pracownika na niższe stanowisko pracy,

– zawieszenie wykonywania obowiązków pracowniczych lub służbowych,

– przekazanie innemu pracownikowi dotychczasowych obowiązków pracowniczych,

– niekorzystną zmianę miejsca wykonywania pracy lub rozkładu czasu pracy, negatywną ocenę wyników pracy lub negatywną opinie pracy,

– nałożenie lub zastosowanie środka dyscyplinarnego, w tym kary finansowej,

– wstrzymanie udziału lub pominięcie przy typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe,

– nieuzasadnione skierowanie na badania lekarskie, w tym badania psychiatryczne (o ile przepisy przewidują możliwość skierowania),

– działania zmierzające do utrudnienia znalezienia w przyszłości zatrudnienia w danym sektorze lub branży na podstawie nieformalnego lub formalnego porozumienia sektorowego lub branżowego.

Odrębne przepisy w projekcie krajowych przepisów o ochronie sygnalistów zaprojektowano dla świadczących pracę na podstawie stosunku prawnego innego niż stosunek pracy, czyli umów cywilnoprawnych, np. kontraktu menadżerskiego. W przypadku takiego zatrudnienia za niekorzystne traktowanie sygnalisty uważa się w szczególności rozwiązanie, wypowiedzenie lub odmowę nawiązania stosunku prawnego, na podstawie którego jest lub ma być świadczona praca przez zgłaszającego, chyba że druga strona stosunku prawnego udowodni, że kierowała się obiektywnymi powodami. W takim ujęciu pracodawca będzie mógł rozwiązać umowę cywilnoprawną, tylko wtedy, gdy udowodni, że kierowała się obiektywnymi powodami. W przeciwnym razie jednostronna czynność prawna obejmująca rozwiązanie stosunku prawnego, z powodu dokonania zgłoszenia naruszenia prawa lub ujawnienia publicznego będzie bezskuteczna. Projekt ustawy o ochronie sygnalistów wprowadza odszkodowanie dla zgłaszającego nieprawidłowości w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, wobec którego druga strona stosunku prawnego w inny sposób niż wypowiedzenie lub rozwiązanie bez wypowiedzenia stosunku prawnego dopuściła się niekorzystnego traktowania z powodu dokonania zgłoszenia lub ujawniania publicznego.

Osoby chronione

Zarówno dyrektywa o sygnalistach, jak i projekt ustawy wdrażającej jej przepisy zapewniają ochronę przed działaniami odwetowymi nie tylko osobom bezpośrednio dokonującym zgłoszenia, ale również pomagającym w dokonaniu zgłoszenia oraz powiązanym ze zgłaszającym. Za osobę pomagającą w dokonywaniu zgłoszenia uznaje się osobę fizyczną, która pomaga zgłaszającemu w zgłoszeniu lub ujawnieniu publicznym w kontekście związanym z pracą. Natomiast osoba powiązana ze zgłaszającym to ta, która może doświadczyć działań odwetowych, w tym współpracownik lub członek rodziny zgłaszającego.

Obiektywne powody

Pracodawca, który podejmie działania odwetowe wobec sygnalisty, nie poniesie z tego tytułu konsekwencji pod warunkiem wykazania, że podejmowaniu względem sygnalisty działań kierowała się obiektywnymi powodami. Ciężar dowodu leży po stronie podmiotu podejmującego działania odwetowe, a nie po stronie sygnalisty. W praktyce dokonanie zgłoszenia przez sygnalistę o naruszeniu prawa i wystąpienie sytuacji, która zalicza się do działań odwetowych (np. degradacja), to jedyne, co powinien wykazać pracownik. Musi więc zaistnieć związek przczynowo-skutkowy.

Udostępnij:

POLECANE

13 emerytura bez podatku dochodowego

9 marca 2022 roku weszło w życie rozporządzenie ministra finansów w sprawie nie pobierania podatku dochodowego od osób fizycznych od dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego (Dz.

Zgoda na przetwarzanie danych osobowych

Wszystkie firmy i przedsiębiorcy przetwarzają dane osobowe na podstawie umów z klientami. Jednym z podstawowych błędów popełnianych w takich sytuacjach jest wymaganie od klientów zgody

Majątkowe prawa autorskie

Niedawno trafił w moje ręce regulamin konkursu plastycznego w jednej ze szkół podstawowych, z którego wynikało, że uczestnicy przenoszą na organizatora wszystkie prawa do utworu,

Copyright © 2022 BB